آشنایی با چاپ و روشهای مختلف آن
در اواسط قرن پانزدهم میلادی، یوهانس گوتنبرگ روشی نوآورانه برای تکثیر نوشتهها ابداع کرد که مسیر تاریخ را برای همیشه تغییر داد. او حروف الفبا را بهصورت معکوس و از جنس فلز قالبریزی میکرد، سپس با کنار هم قرار دادن حروف، کلمه، سطر و در نهایت یک صفحه کامل متن را میساخت. این صفحه را در یک سینی مخصوص به نام رامکای حروفچینی قرار میداد، با مرکب مشکی آغشته میکرد و با برگرداندن صفحه به روی کاغذ، متن را در یک لحظه انتقال میداد. این اختراع، امکان تکثیر سریع نسخههای متعددی از یک متن را فراهم کرد و دسترسی عموم مردم به کتاب و نوشته را ممکن ساخت. برای درک بهتر زندگی و ابداعیات این مخترع بزرگ، مطالعه زندگینامه یوهانس گوتنبرگ توصیه میشود.
H2:
سه پایه اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ
روش ابداعی گوتنبرگ بر مبنای سه نکته مهم بود که باعث شد اختراع دستگاه چاپ به نام او ثبت گردد:
ساخت حروف به روش قالبریزی فلزی، ساخت دستگاه قالبریزی دستی برای تولید انبوه حروف، و طراحی و ساخت دستگاه چاپ به منظور تکثیر مطالب. اولین کتابی که گوتنبرگ به روش ابداعی خود چاپ کرد، انجیل یا کتاب مقدس مسیحیان بود که در قرن پانزدهم میلادی تولید شد. این کتاب نقطه عطفی در تاریخ انتشار و دسترسی عمومی به دانش محسوب میشود.
سیر تکامل صنعت چاپ از دستی تا خودکار
صنعت چاپ در سیر تکامل خود، مسیری طولانی را نسبت به صنعت چاپ اولیه پیموده است. بسیاری از مراحل چاپ که قبلاً با نیروی بازو و بهصورت دستی انجام میگرفت، اکنون با دستگاههای جدید و بهصورت خودکار انجام میشود. روشهای جدید انتقال مرکب به روی کاغذ باعث شده است که انواع مختلف دستگاههای چاپ برای انواع نیازهای چاپی طراحی و ساخته شوند. برای درک بهتر این مسیر تاریخی و تحولات جهانی صنعت چاپ، مطالعه تاریخچه صنعت چاپ در جهان میتواند دید جامعتری به شما بدهد.
دستهبندی روشهای چاپی
روشهای چاپی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
روشهای دارای یک فرم دائمی برای چاپ که به آنها روشهای تماسی یا سنتی گفته میشود. و روشهایی که از فرم دائمی برای چاپ استفاده نمیکنند که به آنها روشهای غیرتماسی یا دیجیتال گفته میشود.
روشهای چاپ تماسی (دارای فرم دائمی)
عموم شیوههای سنتی چاپ در این شاخه قرار میگیرند. تکنیکهای چاپی این دسته را بر اساس شکل فیزیکی محمل چاپ به چهار گروه تقسیم میکنند: چاپ برجسته، چاپ گود، چاپ همسطح و چاپ اسکرین.
چاپ برجسته
در این روش، سطوح دارای تصویر در ارتفاعی بالاتر از سطوح بدون تصویر قرار دارند. هنگامی که این سطوح پس از اعمال مرکب با نسخه چاپشونده تماس پیدا میکنند، تنها مرکب نقاط برجسته (دارای تصویر) به نسخه چاپی منتقل میشود. معروفترین انواع چاپ در این شیوه، چاپ لترپرس، فلکسوگرافی و لترست است.

چاپ لترپرس
قدیمیترین شیوه چاپ، لترپرس است که توسط گوتنبرگ در اواسط قرن پانزدهم میلادی اختراع شد. این شیوه چاپی خود بر سه نوع است:
تخت روی تخت: در این حالت فرم چاپی بهصورت تخت بوده و با حرکت عمودی بالا به پایین و اعمال فشار، عمل چاپ روی سطح تخت نسخه چاپ انجام میشود.
مدور تخت: در این روش، فرم چاپی بر روی سطح مدور یک سیلندر بسته میشود و با چرخش روی سطح تخت نسخه چاپی، عمل چاپ را انجام میدهد. این روش نیاز به اعمال فشار کمتری دارد و از سرعت بیشتری نیز برخوردار است.
مدور مدور: در این روش، پلیت چاپی و نسخه چاپ بر روی دو سیلندر جداگانه بسته میشوند. سیلندرهای با حرکت در جهت مخالف یکدیگر حرکت میکنند و با تماس فرم چاپی و سطح چاپ، عمل چاپ صورت میگیرد. این روش از دو نوع قبلی سریعتر است.
چاپ فلكسوگرافی
چاپ فلکسوگرافی تنها روش چاپ برجسته است که هنوز هم شاهد استفاده روزافزون آن، مخصوصاً در چاپ بستهبندی، لیبل و روزنامه هستیم. اصلیترین بخش چاپ فلکسو، استفاده از پلیتهای چاپی انعطافپذیر و سیستم خاص مرکب آن است. استفاده از پلیتهای چاپی نرم و مرکبهایی با ویسکوزیته پایین، این امکان را به چاپ فلکسو میدهد تا قابلیت چاپ روی انواع و اقسام متریالهای جذبکننده و غیرجاذب مرکب را داشته باشد.
مرکب با ویسکوزیته پایین، از طریق نوردی که حفرههایی در آن ایجاد شده و به آن آنیلوکس میگویند، به پلیت میرسد. پلیت پلاستیکی یا ژلاتینی فلکسو با سیلندر فلزی چاپ در تماس است و مرکب از طریق فشار پلیت چاپ به نسخه چاپی منتقل میشود. استفاده از یک تیغه به نام دکتر بلید که روی نورد آنیلوکس قرار دارد، نقش عمدهای در تداوم چاپ و حصول اطمینان از پر شدن حفرههای آنیلوکس از مرکب دارد.
چاپ گود
در این روش، سطوح دارای تصویر پایینتر از سطوح بدون تصویر هستند. معروفترین تکنیک چاپ گود، روش چاپ گراوور و چاپ بالشتکی است.
اساس چاپ گراوور به این صورت است که تصاویر بر روی سیلندر گراوور حکاکی شده و بهصورت فرورفته هستند. قسمتی از سیلندر گراوور در منبع مرکب شناور است و هنگام چرخیدن سیلندر، تمامی سطح آن به مرکب آغشته میشود. سپس سطح سیلندر توسط یک تیغه پاک شده و عاری از مرکب میشود، بنابراین مرکب تنها در حفرههای فرورفته سیلندر (که همان نواحی تصویردار است) باقی میماند. این مرکب با اعمال فشار زیاد بین سیلندر لاستیک و سیلندر چاپ و خاصیت چسبندگی مرکب به سطح چاپ منتقل میشود. هر سیلندر منتقلکننده یک رنگ چاپ است و برای یک چاپ رنگی چهاررنگ باید از چهار سیلندر استفاده کرد. برای آشنایی بیشتر با جزئیات فنی و کاربردهای این شیوه چاپ، مقاله چاپ هلیوگراور را مطالعه کنید.
چاپ بالشتکی
چاپ بالشتکی نوعی چاپ گراوور غیرمستقیم است که از یک محمل میانی به نام بالشتک برای انتقال تصویر استفاده میکند و در صنعت و بهویژه برای چاپ روی اجسام سهبعدی کاربرد ویژهای دارد. تاریخچه چاپ بالشتکی به کشور سوئیس بازمیگردد که اولین بار برای چاپ روی صفحه ساعت از چنین سیستمی استفاده شده است. تحول روش چاپ بالشتکی از هنگامی آغاز شد که در این شیوه از بالشتکهایی از جنس سیلیکون ولکانیزه استفاده شد. چاپ بالشتکی بهخاطر ویژگیهای خاصی که دارد، برای چاپ روی انواع و اقسام احجام امکانپذیر است.
چاپ همسطح و افست
اصل و اساس چاپ همسطح بر اساس ایجاد تعادل بین آب و چربی در محلهای تصویر است. سطوح دارای تصویر و بدون تصویر همسطح یکدیگرند و تفاوت بین این سطوح این است که قسمتهای دارای تصویر، پذیرای مرکب و قسمتهای بدون تصویر، پذیرای آب هستند.
روش چاپ لیتوگرافی در سال ۱۷۹۶ توسط زنفلدر اختراع شد. تصویری که قرار بود چاپ شود، توسط جوهر مخصوصی روی سنگ کشیده میشد. سنگ را قبل از اینکه مرکب بگیرد مرطوب میکردند. در این صورت قسمتهای بدون تصویر سنگ، مرکب را به خود نمیگرفت.

چاپ افست مهمترین نوع و پرکاربردترین تکنیک لیتوگرافی است. این روش چاپی، بهعبارتی نوعی از لیتوگرافی غیرمستقیم است، به این صورت که تصویر ابتدا از پلیت چاپی به یک محمل میانی منتقل میشود و این محمل (لاستیک) تصویر را به نسخه چاپ منتقل میکند. سیستم چاپ افست بر اصل جدایی آب و چربی استوار است. با استفاده از این خاصیت، سطح پلیت را با ماده حساسی اندود میکنند که پس از کپی فیلمها و تاباندن نور، قسمتی که در معرض نور قرار گرفته و قسمتی که بهخاطر تیرگی فیلم نور نخورده، دارای خواص متفاوتی میشوند. پس از مرحله کپی، آن قسمت از پلیت که باید مرکب را به خود بگیرد، خاصیت جذبکننده چربی و دفعکننده آب را به خود میگیرد و بالعکس، آن قسمتی که نباید چاپ شود، خاصیت جذبکننده آب و دفعکننده چربی را به خود میگیرد. این یک پدیده فتوشیمیایی است. برای آشنایی با جزئیات فنی و کاربردهای ویژه این شیوه، مقاله آشنایی با افست خشک را بخوانید.
چاپ اسکرین
در این روش، مرکب با فشار از یک سطح توری عبور کرده و عمل چاپ را انجام میدهد. از یک شابلون بهعنوان پلیت چاپ استفاده میشود. جنس این شابلون میتواند از ابریشم طبیعی یا توریهای فلزی و پلاستیکی باشد که امروزه توریهای فلزی و پلاستیکی کاربرد بیشتری دارند.

ژلاتین چاپ اسکرین از یک توری و موم یا استنسیل روی آن تشکیل شده است. جنس و میزان ریزی و درشتی منافذ توری، ضخامت توری، فاصله بین بالا و پایین سطح توری، درجه و جهت قرار گرفتن الیاف توری، فاکتورهایی هستند که مشخصات و کیفیت چاپ را تعیین میکنند. میزان تجمع الیاف توری میتواند بین ۱۰ تا ۲۰۰ فیبر در سانتیمتر باشد که بهطور متوسط از شابلونهایی با دانسیته بین ۹۰ و ۱۲۰ فیبر استفاده میکنند.
لایهای از استنسیل روی سطح شابلون است که قسمتهای چاپشونده را تعریف میکند. مرکب از طریق یک کاردک با فشار بر روی سطح شابلون کشیده میشود. قسمتهایی از شابلون که بهوسیله استنسیل پوشیده شدهاند، مانع از عبور مرکب میشوند و مرکب تنها از قسمتهایی از توری عبور میکند که در آنجا استنسیل نداشته باشد، که همانا سطوح دارای تصویر هستند. برای جلوگیری از خراشیده شدن استنسیل توسط کاردک، طرف دیگر شابلون را به استنسیل آغشته میکنند.
روشهای چاپ غیرتماسی (بدون فرم چاپی)
در این بخش به روشهایی از چاپ میپردازیم که از یک فرم ثابت، فیزیکی و بدون تغییر استفاده نمیکنند. در این روشها امکان وجود دارد که هر چاپ با چاپ قبلی متفاوت باشد. مهمترین شیوههای چاپی این شاخه عبارتاند از چاپ الکتروفتوگرافی، جوهرافشان، ترموگرافی، یونوگرافی و فتوگرافی. در اینجا به توضیح دو روش از مهمترین آنها یعنی الکتروفتوگرافی و جوهرافشان میپردازیم.
چاپ دیجیتال الکتروفتوگرافی
این نوع چاپ در پنج مرحله صورت میگیرد:
تصویرنگاری: نگارش تصویر در چاپ الکتروفتوگرافی بهوسیله شارژ کردن یک سطح هادینور و بهوسیله یک نور کنترلشده صورت میگیرد. تصویر چاپی بهصورت نور بر روی سطح هادینور تابیده میشود. این سطح بر حسب محلهایی که نور میخورد یا نمیخورد، در بعضی از قسمتهای آن بدون شارژ باقی میماند. این نور هم میتواند بهوسیله اشعه لیزر تامین شود و هم از طریق دیودهای نوری، بنابراین اطلاق کردن «پرینتر لیزری» به سیستمهای الکتروفتوگرافی اصطلاحی اشتباه است.
مرکبزنی: در سیستمهای الکتروفتوگرافی، مرکبهای خاصی بکار برده میشود که میتوانند بهصورت تونرهای پودری یا مایع باشند. مرحله مرکبرسانی از مهمترین و دقیقترین قسمتهای چاپ الکتروفتوگرافی است. پودر تونر نرم با سایزهای حدود ۸ میکرومتر بدون تماس با درامهای هادینور روی آن قرار میگیرد. شارژ روی درام هادینور به این صورت است که قسمتهای نورخورده آن تونر را جذب میکنند.
انتقال تونر: تونر ممکن است مستقیماً به کاغذ منتقل شود ولی بعضی اوقات ابتدا به یک محمل میانی منتقل میشود. برای انتقال تصویر از روی درام به نسخه چاپی، از طریق یک منبع شارژ کرونا، انرژی الکترواستاتیکی باعث میشود تونرها را به کاغذ که با درام در تماس است، منتقل کند.
تثبیت تونر: بعد از این نیاز به یک واحد تثبیتکننده وجود دارد تا تونر را روی کاغذ تثبیت کند. بهوسیله حرارت دادن، تونر گرم و ذوب شده و با فشار روی سطح کاغذ تثبیت میشود.
پاکسازی: پس از عمل چاپ، سطح درام هنوز شارژ است و همچنین مقداری تونر نیز روی سطح آن باقی مانده است. بنابراین برای آنکه درام برای عمل چاپ بعدی آماده شود، باید سطح آن را هم از لحاظ فیزیکی و هم از لحاظ الکتریکی پاکسازی کرد. پاکسازی فیزیکی که برای عاری نمودن سطح درام از تونرهای اضافی است، میتواند بهوسیله برسهایی یا وکیوم انجام شود. پاکسازی الکتریکی سطح درام (خنثیسازی) مشابه روند شارژ کردن سطح درام است.

پس از پاکسازی سطح درام، پرینتر آماده چاپ بعدی خواهد بود. همانطور که دیدیم، برای چاپ هر نسخه چاپی دستگاه باید یک فرم شارژشده بسازد و تفاوت اصلی چاپ دیجیتال همین است که هر نسخه چاپشده میتواند با نسخه قبلی تفاوت داشته باشد. در عین حال نیازی به تولید یک پلیت چاپی فیزیکی وجود ندارد. به همین منظور تولیدات در تیراژ پایین، حتی یک نسخه، هم بهصرفه است و توجیه اقتصادی خواهد داشت.
چاپ دیجیتال جوهرافشان
تکنولوژی جوهرافشان آنگونه که در الکتروفتوگرافی از درام برای انتقال تصاویر استفاده میشود، نیازی به یک محمل میانی برای انتقال تصویر ندارد. در چاپ جوهرافشان، مرکب مستقیماً به کاغذ منتقل میشود. تکنیک این چاپ بر دو نوع پیوسته و پاشش مرکب بر اساس تقاضا وجود دارد. مرکب مورد استفاده آن معمولاً مایع است و در بعضی از سیستمهای جوهرافشان مرکب گرم نیز استفاده میشود که ابتدا بهوسیله حرارت ذوب شده و پس از آنکه روی سطح پاشیده شد، سرد شده و خشک میشوند.

فناوری جوهرافشان انواع گوناگونی دارد که مهمترین آنها به موارد زیر اشاره میشود:
سیستمهای پیوسته: در این سیستمها جریانی از قطرات ریز مرکب وجود دارد که بر اساس تصویر بعضی از آنها در یک میدان الکتریکی شارژ شده و بهصورت الکتریکی کنترل میشوند و بقیه خنثی باقی میمانند. قطراتی که شارژ شدهاند توسط یک میدان الکتریکی دیگر که متعاقباً به آنها اعمال خواهد شد، از مسیر خارج شده و به منبع مرکب باز میگردند.
سیستمهای جوهرافشان با پاشش مرکب بر اساس تقاضا: در این سیستمها یک قطره مرکب تنها در زمانی به وجود میآید که در تصویر به آن نیاز باشد. مهمترین تکنولوژیهای مورد استفاده در این سیستم چاپ جوهرافشان حرارتی و چاپ جوهرافشان پیزو هستند.
سیستمهای جوهرافشان حرارتی: سیستمهای جوهرافشان دارای افشانههای کوچکی به نام نازل هستند. این نازلها مسئولیت پاشیدن مرکب روی سطح چاپی را بر عهده دارند. در سیستمهای حرارتی، در محفظه نازل یک المنت گرمازا وجود دارد. با رسیدن سیگنال خروج مرکب از طریق پرینتر، این المنت گرم میشود و در نتیجه به مرکبهای اطراف خود فشار آورده و باعث خروج مرکب از دهانه نازل میشود.
سیستمهای جوهرافشان پیزو: در این سیستمها خروج قطره مرکب از طریق تغییر شکل دادن محفظه نازل صورت میگیرد. دیوارههای نازل از جنس سرامیک پیزو میباشد. در اثر وارد شدن یک سیگنال الکتریکی، دیوارههای نازل تغییر شکل داده و به داخل فرو میروند. در اثر این تغییر حجم محفظه نازل، قطرهای مرکب با فشار به بیرون میزند.
کدام روش چاپ برای چه کاری مناسب است؟
انتخاب روش چاپ مناسب به عوامل متعددی بستگی دارد: جنس ماده چاپشونده (کاغذ، مقوا، پلاستیک، فلز و…)، تیراژ چاپ، نوع طرح (متن، تصویر، رنگهای پنهایی یا تفکیکی)، بودجه پروژه و کیفیت مورد انتظار. برای راهنمایی جامعتر در انتخاب شیوه چاپ مناسب برای پروژههای مختلف، راهنمای شیوههای مختلف چاپ را مطالعه کنید. همچنین اگر میخواهید با اصطلاحات فنی رایج در این حوزه آشنا شوید، پارهای از اصطلاحات و مشاهیر چاپ منبع مفیدی است. برای اطلاعات تکمیلی فنی درباره پارامترهایی مانند dpi، ppi و lpi میتوانید به Afravi.com مراجعه کنید.
پرسشهای پرتکرار
تفاوت اصلی چاپ تماسی و غیرتماسی چیست؟
در چاپ تماسی، یک فرم فیزیکی دائمی (پلیت، کلیشه یا سیلندر) وجود دارد که تصویر را به سطح چاپ منتقل میکند. در چاپ غیرتماسی یا دیجیتال، نیازی به فرم فیزیکی نیست و هر نسخه میتواند با نسخه قبلی متفاوت باشد.
چاپ افست چرا پرکاربردترین روش چاپ است؟
چون کیفیت بالایی دارد، برای تیراژهای متوسط تا بالا بهصرفه است، روی کاغذ و مقوا بهترین نتیجه را میدهد و قابلیت چاپ چندرنگی با دقت بالا را دارد.
چاپ فلكسو چه مزیتی نسبت به سایر روشها دارد؟
قابلیت چاپ روی متریالهای انعطافپذیر مانند پلاستیک، فویل و فیلم، استفاده از مرکبهای سریعخشک و مناسب بودن برای تیراژهای بالا در بستهبندی و لیبل.
آیا چاپ دیجیتال برای تیراژ پایین بهصرفه است؟
بله. چون نیازی به ساخت پلیت فیزیکی ندارد، حتی چاپ یک نسخه هم توجیه اقتصادی دارد و هزینههای اولیه کمتری نسبت به روشهای سنتی دارد.









6 پاسخ