اغلب پنج مرحله تکنولوژی امنیتی برای محافظت از یک سند به کار برده می شود که در سه مرحله آن مواد، جزء اصلی امنیتی محسوب می شوند.

در مرحله اول، تولیدکنندگان اجازه تهیه کاغذهای اوراق بهادار را از مراکز کاغذسازی امنیتی دارند و بهمین دلیل می توانند تولید کاغذهایی با خصوصیات قابل اثبات از جمله نقوش یا الیاف خاص سفارش دهند.

در مرحله دوم، مرکبها و پوشش های ورنی که دارای خصوصیات ویژه نامتعارف باشند و یا در صورتیکه در آنها دست برده شود، تغییر رنگ داده و مخدوش شوند، را می توان استفاده کرد.

در مرحله سوم، از سازه های تصویری متغیر دربرابر نور مانند انواع هولوگرام های مات و شفاف و یا فویلهای متالایز هولوگرافیک را می توان روی سند به کار برد تا بتوان آن را از بقیه تمیز داد.

مرحله چهارم استفاده از تجهیزات و ماشین آلات ویژه چاپ و عملیات تکمیلی است. تولید و فروش این ماشین آلات منحصر به تعداد محدودی شرکت صنعتی بوده و تحت تدابیر شدید امنیتی صورت می گیرد.

مرحله پنجم که توسط نرم افزارهای گرافیکی تولید می گردد، ایجاد مجموعه اشکال گرافیکی در سطح، زمینه و حاشیه های سند است. اشکالی که هریک کاربردی خاص داشته و به سهم خویش امنیت گرافیکی سند را ارتقا می دهد. در مجموع باید گفت سندی واقعاً مطمئن و غیرقابل تحریف است که این پنج مرحله در ساخت آن بکار برده شود. در این نوشتار ، مسائل مربوط به تولید طرحهای گرافیکی امنیتی از مراحل ساده تولید تا بسیار پیشرفته مورد بررسی قرار می گیرد.

نوار هشدار (Warning Bands)

نوار یا کادر هشدار، نوآوری امنیتی ساده ای است که در قسمتهای خاصی از سند جای داده می شود. گرچه ایجاد این کادر بعنوان آسانترین راه ایمنی محسوب می شود، اما مهمترین عامل بازدارنده جعل کلمات و اعداد است. بروز هر مشکل امنیتی موجود در سند باید مشخص و واضح باشد چرا که احتمال دارد متخلفین از سندی نامطمئن در مقایسه با سندی که از اشکال مختلف امنیتی برخوردار است، سوء استفاده کنند. اغلب کادرهای هشدار دارای خصوصیاتی همچون زمینه رنگی ترامه، اشکال یا کلمات میکروسکوپی، واترمارکهای مصنوعی، مرکبهای ترموکرومیک، فویل استمپ و دیگر خصوصیات ظاهری مشابه می باشند. نوار هشدار در برگه های چک ، سهام و قباله ها  بمنظور ایجاد فضائی مشخص برای درج کلمات یا اعداد مهم وجود دارد، این کادرهای مشخص به دریافت کننده این اسناد هشدار می دهند که با هرگونه اقدام در خصوص پاکسازی و یا جایگزینی اطلاعات غیر مجاز در این کادر، ممکن است سند از ارزش واقعی ساقط گردد.

لوگو و تصاویر مرموز (Phantom Logo and Image)

بکارگیری لوگوهای فانتوم در هر سند، راه دیگری برای ایجاد امنیت گرافیکی است. جلوه های فانتوم باید در کنتراست با دیگر جلوه های گرافیکی موجود بر روی سند، ایجاد شوند. به طور مثال، یک لوگو فانتوم با ترکیب رنگ روشن باید در زمینه سندی ایجاد شود که حاشیه های آن دارای خطوط بسیار نازک و پررنگ باشد. این ترکیب گرافیکی می تواند تلاش یک جعل کننده ، را برای کپی گرفتن از سند، ناکام کند. چرا که برای تنظیم شفافیت رنگ چاپگر یا اسکنر برای ایجاد دقیق لوگوی فانتوم، حاشیه های سند از شفافیت می افتد و به سطح ناصاف تبدیل می شود. برای افزایش پیچیدگی ظاهر سند، می توان جلوه های گرادیان را در لوگوی فانتوم ایجاد نمود. این مسئله، هرگونه تلاش در جهت گرفتن رونوشت از سند را ناامید کننده می کند. اگر صفحه های گرادیان در یک تصویر و یا در زمینه گام تکرار شود، فرآیند دستکاری دیجیتالی برای جعل کننده ناشی را مشکل خواهد کرد. لوگوهای فانتوم در اغلب نرم افزارهای امنیتی از طریق یک خط ساده، تصاویر اسکن شده و یا منابع فتوگرافیک دیگر ایجاد می شود. هنگامیکه این لوگوها در کادرهای از پیش تعیین شده همچون محل امضاء، کادر متنی و عددی مهم ایجاد شود، احتمالش کم خواهد بود که این محلها روی اسناد دستکاری شوند.

آمیزه رنگی منشورمانند (Prismatic color Blending)

روشهای فوق در مورد آمیزه رنگی منشور مانند نیز کاربرد دارند. آمیزه رنگی منشورمانند، روش اورپرینت(Over Print)  مرکبهای رنگی مختلف، برای ایجاد جلوه های رنگی تلفیقی است. عمل اورپرینت با دو نوع مرکب رنگی باعث می شود که دو رنگ با هم مخلوط شده و رنگ سومی که مخلوطی از دو رنگ قبلی می باشد را تولید کنند. هنگامی که این رنگ به وجود آمده بر روی سند ظاهر می شود، تولید جلوه ای مشابه در طی فرآیند رونوشت رنگی دیجیتال بسیار مشکل خواهد بود.

نرم افزارهای طراحی امنیتی، جلوه های رنگی منشور مانندی را از طریق چاپ چندرنگ، تولید می کند. این آثار گرافیکی اورپرینت شده و در نتیجه ایجاد آمیزه رنگی می شود. به دلیل ماهیت اورپرینت شدن این افکتها، هر بخش مستقل آنها باید متشکل از زوایای مکمل نقطه مانند باشد تا از ایجاد جلوه های شبه موج در محصول نهایی جلوگیری گردد. آمیزه رنگی منشور مانند در ظاهر شبیه به چاپ منشعب می باشد، اما تفاوتهای موجود میان این دو نوع چاپ طی بزرگنمایی کارهای چاپ شده نهایی بوضوح دیده می شود. در روش چاپ منشور مانند باید حداقل دو یونیت چاپ حاوی دو رنگ مرکب، تصاویر را بر محصول نهایی اورپرینت (دوبار چاپ روی هم) کنند. اما در روش چاپ منشعب، یک محفظه جوهر باید پر از رنگهای مختلف گردد و عملیات چاپ تنها بر روی یک یونیت چاپ انجام گیرد. مرکبهای رنگی مختلف موجود در مرکبدان توسط دیواره ای که نوردهای مرکب ایجاد می کنند، از هم جدا می شوند.
پس از بزرگنمایی جلوه های گرافیکی ایجاد شده بروش منشور مانند، مجموعه ای از نقاط رنگی مختلف در کار چاپ شده، مشاهده می شود. بزرگنمایی کارهای چاپ شده در روش منشعب، تنها یک مجموعه از نقاط رنگی را نشان می دهد. اغلب هنگامی که این نقاط در منطقه ای که رنگها در آنجا مخلوط شده اند، مشاهده می شوند، رنگ آنها تغییر می کند. در چاپ منشعب در مقایسه با چاپ منشور مانند، ایجاد ثبات رنگ در چاپ تیراژ بالا، بسیار مشکل خواهد بود. هنگامی که این الگوی گرافیکی در محلهای از پیش تعیین شده ای همچون محل امضاء و کادر نگارش ارزش ریالی ایجاد  شود، احتمال کمی وجود دارد که بتوان در سند اصلی دستکاری نمود و زمینه را بازسازی کرد.

متون و چاپ بسیار ریز(MicroText and MicroPrinting)

با توسعه تکنولوژی چاپ و کپی دیجیتال رنگی، تعدادی از جلوه های امنیتی معروف (مثلاً پانتوگرافهای پوچ) کنار گذاشته شدند. اما چاپ میکروسکوپی هنوز باقی مانده است. این تکنیک، چاپ بسیار کوچکی برای چشمهای غیرمسلح است که چاپ خطی محسوب می شود. پس از بزرگنمایی این نوع چاپ، این خط، مانند حروفی کوچک خوانا برای انتقال پیام استفاده می شود. اکثر تلاشها برای رونوشت و یا اسکن متون میکروسکوپی باعث شد که اثرهای بوجود آمده، بعنوان اثرهای جعلی محسوب شوند، چرا که حروف آن بسیار کوچک است. کوچکترین اندازه متون میکروسکوپی نوعاً برای نوشتن خط و یا بر روی جعبه ها به کار می رود. وقت آن است که اینگونه چاپ در محلهای امضاء و یا بر روی چکها استفاده شود. در اسناد پیچیده تر، متون میکروسکوپی در زمینه آنها بکار برده می شوند. کاربرد متون میکروسکوپی بعلت قابلیتهای متنوع نرم افزار ها به سادگی برای تولید مسیرهای پیچیده گرافیکی، و اشکال متشکل از حروف میکرونی میسر است. برای افزایش سطح امنیت اسنادی که در آنها چاپ میکرونی استفاده شده ، محدوده زمینه مورد نظر ایجاد شده و بسرعت داخل آن پر می شود.  متون میکروسکوپی می توانند به هر شکل یا به هر روشی ایجاد شوند، تولید این زمینه های پیچیده، سریع و آسان است. با چاپ برجسته متون میکرونی ، پیچیدگی اسناد معتبر به طور اعجاب انگیزی بیشتر می شود. این الگوهای برجسته در پس زمینه ایجاد شده و سپس متون میکروسکوپی باعث ایجاد جلوه هایی با زمینه پیچیده غیرقابل باور می شوند. ارتفاع استاندارد متون میکرونی 2/0 تا 3/0 میلیمتر است.

خطوط برجسته ظریف (Fine Line Relief)

افزودن خطوط برجسته می تواند به پیچیدگی طرح بیفزاید. الگوی برجسته ، مجموعه ای از خطوط و منحنی هایی (ضخامت 05/0 تا 3/0 میلیمتر) هستند که از تصاویر با رزولوشن بالا ایجاد شده اند. الگوهای تولید شده بر روی تصاویر اصلی قرار می گیرند و طرح وهم انگیزی را ایجاد می کنند که بسیار شبیه به طرحهای برجسته می ماند. از آنجائی که این الگو از تصویر با رزولوشن بالا تولید می شود لذا تصویر اصلی زیر لایه کنار گذاشته می شود. ویژگیهایی چون ایجاد فاصله بین خطوط، درازای تزئینی، ایجاد زاویه های پشت و رو، جلوه های تزئینی و جهت طراحی توسط کاربر و با استفاده از صفحه نمایشگر و تجهیزات جانبی کنترل می شود. از دیگر خصوصیاتی که کاربر می تواند در آنها تغییر ایجاد کند، ضخامت خطوط، غلظت و رنگ می باشد. هنگامی که تصویر تعیین شده، مشخص شد، می توان الگوی برجسته را بکارگرفت. برای ایجاد پیچیدگی بیشتر می توان خطوط برجسته را توپر کرده و یا آنها را شبکه بندی نمود یا بطور معکوس بر روی زمینه یا تصویری دیگر قرار داد.
امکان جایگزینی به خطوط برجسته کمک می کند تا برای ایجاد الگوی نهایی به هر جایگاهی تغییر مکان دهند. قرار دادن مجموعه متفاوتی از خطوط برجسته در زوایا و مکانهای مختلف باعث ایجاد تصاویری با زمینه ظریف می شود که این مسئله باعث می شود جعل آنها برای متخلفین بسیار مشکل گردد. اغلب خصوصیاتی همچون زاویه های تزئینی مثبت و منفی، باعث ایجاد اثرات بسیار جالبی  در الگوهای برجسته می گردد. این الگو برجسته باعث متناوب کردن زاویه های تزئینی مثبت و منفی بدلیل استفاده از خصوصیت نوسانی می شود. کیفیت خطوط برجسته را می توان پس از تولید آنها از طریق جایگزینی با متون میکرونی و یا اعوجاج ، کل الگوی برجسته ارتقا داد.

پیام ها یا تصاویر مخفی (Hidden Messages or Images)

برای پیچیدگی سند، می توان در الگوی آن تصاویر مخفی را وارد نمود. کاربرد تصاویر مخفی و یا نهفته در سند، شیوه موثری برای اثبات اعتبار آن می باشد. تصاویر و حروف می توانند در حاشیه ،زمینه و یا تزئینات سند به کار برده شوند به طوری که تنها کارشناسان خاص متوجه آن می شود. پیامهای تصویری ظریف مخفی اغلب توسط افراد بی تجربه، نادیده گرفته می شوند. این پیامها پس از بزرگنمایی، در روی سند بسادگی آشکار می شود. برای مثال، مجموعه ای از خطوط مختلف چند زاویه ای برای ایجاد پیامهای مخفی به کار برده می شود که این پیامها، بعنوان اثرهای گرافیکی محسوب می شوند سپس منطقه ای که این پیامها در آنها ایجاد شده، از زاویه ای مخالف، با خطوطی پوشیده می شود. میزان ضخامت این خطوط باعث کم یا زیاد کردن درجه نهفتگی پیامها در الگوی پس زمینه می شود.

پانتوگراف های پوچ (Void Pantographs)

گرچه این روش با توسعه تکنولوژی چاپ، روش مطمئنی محسوب نمی شود، اما زمینه پانتوگرافهای مخفی برای جلوگیری از برداشتن هرگونه رونوشت توسط جاعلان مترصد سند، موثر است. هنگامیکه کسی در صدد برداشتن کپی از سند برآید، پیامهای مخفی موجود در زمینه آشکار می شوند. چنین خصوصیتی معمولاً در چکها دیده می شود، اما امروزه پانتوگرافهای پوچ در سندها کاربردهای دیگری نیز دارد. این پدیده مخفی از هرگونه اسکن برای تفکیک زاویه نقاط و رزولوشن بالا جلوگیری می کند. چشم غیرمسلح حتی ضخامت رنگ را می بیند. اما کسی که در صدد برداشتن رونوشت می باشد، تفاوتهای واضحتری را می بیند. روشهای مختلفی برای ایجاد تصاویر مخفی وجود دارد، بعضی از آنها فرآیندهای انحصاری هستند که احتیاج به مجوز دارند و بعضی دیگر در دسترس عموم می باشند.  مجموعه گسترده ای از الگوهای استاندارد پانتوگراف وجود دارد که باعث ایجاد حقه هایی در زمینه پیامهای مخفی می گردد، اما الگوهای امنیتی منحصر بفرد موجود در زمینه می توانند برای استفاده به همراه این پیامهای مخفی، ایجاد شوند. پیامهایی که در زمینه مخفی شده اند، دارای انواع متفاوتی از نظر اندازه، سبک و سایز می باشند. طراح این پیامها، نظارت کاملی را بر ظاهر نهایی متون مخفی و الگوی زمینه در طی مراحل ایجاد آنها، اعمال می دارد. متغیرهایی چون تراکم صفحه، ایجاد خطوط در هر اینچ، شکل نقاط و زاویه نقاط، کاملاً قابل تطبیق و تغییر می باشند. تمام این مراحل در دستیابی به نتایج بهینه موثر است و از برداشتن هرگونه کپی پرینتر سیاه و سفید و یا رنگی جلوگیری می کند.

الگوهای گیلویش(Guilloche Patterns)

الگوهای گرافیکی گیلویش، الگویی منحصر بفرد مارپیچی می باشد که تکرار آن غیر ممکن است. کاربرد گیلویش بعنوان الگوی زمینه، عامل موثری در جلوگیری از بریدن و چسباندن اطلاعات توسط جاعلان است چرا که هر یک از این الگوها منحصر بفرد بوده و نمی توان آنها را تکرار کرد. خصوصاً فضاهائیکه مورد توجه بسیار قرار می گیرد. به کمک قابلیتهای قدرتمند نرم افزار های امنیتی ، الگوی گیلویش بسرعت و براحتی قابل ایجاد است. برای تولید چنین الگوئی، با کمک ابزار آلات طراحی استاندارد موجود در نرم افزار، طراح با یک الگوی سلول مانند کار خود را شروع می کند. فرآیند ارزیابی و کپی به طور همزمان باعث ایجاد هر بخش از الگوی گیلویش می شود. سپس با استفاده از خصوصیت دورانی، این بخش پایه برای ایجاد زمینه الگوی گیلویش، تکثیر می گردد. اشکال ساده دایره یا بیضی مانند می توانند بسرعت تبدیل به زمینه پیچیده ای از الگوی گیلویش گردند. تنها کپی یک دایره و سپس استفاده از خصوصیت برش در ایجاد تغییرات نامتقارن در این دایره می تواند بخش منحصر بفردی از نقش گیلویش را ایجاد کند. تکثیر این بخش باعث ایجاد طرح نهایی گیلویش می شود. مجدداً با استفاده از خصوصیت دورانی، این بخش به دور نقطه ای مرکزی تکرار می شود. هنگامیکه زمینه طرح موردنظر تولید شد، ابزار قوی برش زنی باعث کاربرد طرح گیلویش در هر سندی بعنوان طرح زمینه و یا شکلی جداگانه می گردد.

الگوهای هندسی سفارشی (Custom Geometric Patterns)

نرم افزارهای امنیتی می توانند یک شکل هندسی ساده را به یک طرح گرافیکی بسیار پیچیده تبدیل کنند. ازآنجاکه عملیات طراحی می تواند به تنهایی بر روی هر شکل صورت گیرد، هر شکل ایجاد شده می تواند یک طرح منحصر بفرد امنیتی تلقی گردد. اشکالی همچون نیم دایره ها، بیضی ها، دایره ها، اشکال مارپیچ و یا حتی خطوط راست باعث ایحاد الگوهای بسیار منحصر بفردی می شوند. یک شکل ساده تنها با تطبیق میزان دوران و ایجاد فاصله بین بخشها، می تواند الگوهای متنوع و جالبی را ایجاد کند. هنگامی که یک طرح هندسی تولید می شود، می تواند بسرعت برای اهداف مختلفی به کار برده شود. با تلفیق الگوهای مختلف، میزان پیچیدگی طرحها افزایش می یابد. با استفاده از خصوصیت مخفی کننده نرم افزار، یک الگوی هندسی می تواند بسرعت به عنوان حاشیه ای معمولی تولد و در هر سند به کار برده شود.

برهم زننده نقطه ای (Point Shaker)

پوینت شیکر، باعث ایجاد نقصهایی خاص در طرحهای هندسی کامپیوتری توسط کاربر می شود. یک طرح یکپارچه سفارشی هنگامی که بر روی سند کامل قرار می گیرد ، تأثیر بیشتری بر بیننده خواهد داشت اما بعضی مواقع طراح به دلخواه خود، طرحی یکنواخت را با ایجاد نقصی کوچک در آن، تحریف می کند که تنها کسی که در این خصوص آموزش دیده است، متوجه آن می شود. این مسئله نشانگر ظاهری، اصالت سند است. این عملکرد می تواند در کل الگو و یا بخشی از آن صورت پذیرد. میزان جابجایی افقی و عمودی، همچنین روش جابجایی، بستگی به تعریف کاربر دارد. هنگامی این که خصوصیت در مورد زمینه طرحی یکپارچه به کار برده می شود، الگوی زمینه ای را ایجاد می کند که امکان تکرار آن وجود ندارد. با کاربرد این خصوصیت در بخش محدود تعیین شده می توان میزان جابجایی را در مرکز و یا لبه مماس آن به حداکثر رسانید. اگر پوینت شیکر در جایی که احتیاج به چاپ چند رنگ برای ایجاد رنگ تلفیقی است استفاده شود ، می توان درصورت تمایل تنها در یک رنگ به کار برده شود. این مسئله باعث ابهام ثبت غلط تنها در منطقه تعیین شده در مرحله چاپ می شود. از دیدگاه دریافت کننده سند، این مسئله نشانگر آن است که سند موردنظر اصل یا جعل شده است.

الگوهای سفارشی (Custom Patterns)

دیگر انواع زمینه ها، حاشیه ها و تزئینات با استفاده از ابزار مولد امواج مارپیچ سینوسی و مجعد ایجاد می شوند. همانطور که ذکر شد، کاربرد طرحهای تزئینات سفارشی در سند، هرگونه جعل موفقیت آمیز را کاهش می دهند. بسیار بعید است در تصاویری که متشکل از الگوها و طرحهایی با خطوط ظریف می باشند، به کمک تجهیزات دیجیتالی یا فتوگرافیکی بتوان دستکاری کرد. پس از بوجود آمدن چارچوب حاشیه ای اصلی تزئینات، الگوهای مواج سینوسی یا مجعد را می توان به سرعت در آنها بکار برد. ظاهر الگو بوجود آمده، در طول فرآیند تولید، کاملاً در کنترل طراح می باشد. خصوصیات طول موج، ضخامت ، تعداد پیچها و … تنها بخشی از اختیارات طراح می باشد. بعلاوه، روشهای دیگری باعث ایجاد ظاهر مارپیچ، محیط مارپیچ و محل قرار گرفتن قلم می شود که در صورت نیاز می توانند تنظیم گردند. باید به این نکته در طراحی رایانه ای امنیتی توجه داشت ، اشکال هندسی که این الگوها را تولید می کنند، هرگز نمی توانند دوباره تولید و طراحی شوند، حتی اگر طراح، همان طراح قبلی و نرم افزار نیز همان باشد. نظارت بر فرآیند ایجاد الگوهای سینوسی یا مجعد باعث می شود که امواج در طول مسیری ساده و یا در داخل و خارج چارچوب معین ایجاد شوند. یک طرح تزئینی که دارای خصوصیات مواج و یا سینوسی مجعد باشد، باعث ایجاد تصاویری بسیار پیچیده می گردد که می توان آن را براحتی در هر سند به کار برد.

کاربرد چاپ خطوط ظریف، پیامهای مخفی، حاشیه هایی متشکل از خطوط نازک، طرحهای هندسی منحصر بفرد، تلفیق رنگی منشورمانند، همچنین تماسهای سریعی چون چاپ میکروسکوپی و تصاویر فانتوم باعث جلوگیری از بسیاری از جعل کاریها می شود خصوصاً هنگامیکه برای چاپ این الگوها از کاغذها ومرکبهای امنیتی و دیگر ابزارآلات کمکی نیز استفاده گردد.

به خاطر داشته باشید که طرحهای گرافیکی امنیتی تقریباً برای حفاظت از انواع سندها کاربرد دارند. این الگوهای گرافیکی اگر بدون استفاده از کاغذها، پوششها و مرکبهای خاص تولید شوند، چیزی به ارزش آنها و قیمتشان اضافه نمی شود. یک جاعل، هنگامیکه دو سند با ارزش یکسان را به دست آورد، به احتمال زیاد آن سندی را جعل می کند که خصوصیات امنیتی کمتری در آن بکار رفته باشد. در بسیاری موارد، تنها کاربرد تعداد محدودی از خصوصیات گرافیکی ذکر شده ، باعث حفاظت از سند و جلوگیری از آسیب رساندن به آن توسط مجرمین می گردد.

جادوی رنگ در اسناد و مدارک امنیتی: مرکب های امنیتی نویسنده: مجید خسروی – ۱۳٩٠/٧/۱٦