شیوههای مختلف چاپ؛ از اصول تا اجرا
آشنایی با شیوههای مختلف چاپ، پایهای ضروری برای هر کسی است که در صنعت چاپ، بستهبندی و تولید محتوای چاپی فعالیت میکند. هر روش چاپی ویژگیها، مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارد و انتخاب روش مناسب، مستقیماً بر کیفیت، هزینه و سرعت تولید اثر میگذارد. در این راهنما، با مهمترین روشهای چاپی، مراحل فرآیند چاپی و همچنین نقش ترام در کیفیت نهایی آشنا میشوید. برای درک بهتر جایگاه هر روش در کنار سایر روشها، مطالعهٔ انواع چاپهای معمول و آشنایی با چاپ و روشهای مختلف آن توصیه میشود.
مفاهیم کلیدی در صنعت چاپ
تکنولوژی چاپ (Printing Technology)
تکنولوژی چاپ به مجموعهٔ روشهایی گفته میشود که به واسطهٔ آنها امکان انتقال تصاویر و نوشتهها بر روی مادهای خالص مانند کاغذ، مقوا، PVC و سایر بسترها وجود دارد. هر روش چاپی بر یک اصل فیزیکی یا شیمیایی خاص استوار است و شناخت این اصول، کمک میکند تا بهترین روش را برای هر پروژه انتخاب کنید.
چاپ غیرتماسی (Non-Impact Printing)
چاپ غیرتماسی به مجموعهٔ روشهایی گفته میشود که در آنها انتقال تصاویر و نوشتهها بدون تماس مستقیم با مادهٔ چاپشده صورت میگیرد. چاپگرهای جوهرافشان (InkJet) یکی از رایجترین نمونههای این دسته هستند. در این روش، قطرات رنگ یا مرکب بهصورت معلق در هوا بر سطح هدف پاشیده میشوند.
چاپهای معمول (Conventional Printing)
چاپهای معمول به روشهایی گفته میشود که معمولاً در تیراژهای بالا (بیش از ۱۰۰۰ ورق) انجام میشوند. در این شیوه از یک رابطهٔ چاپی استفاده میشود. چاپ افست، شناختهشدهترین و پراستفادهترین روش در این دسته است. برای آشنایی بیشتر با این حوزه، چاپ هلیوگراور نیز یکی از روشهای معمول با کاربردهای خاص در تیراژهای بالا محسوب میشود.
عکاسی و ترموگرافی
عکاسی به روش انتقال تصاویر و نقوش بهوسیلهٔ نور بر سطحی حساسشده اطلاق میشود. ترامهای روی عکس و اسلاید پیوسته است. ترموگرافی نیز شیوهای از چاپ است که حرارت در آن نقش اساسی بازی میکند و فکسهای با کاغذ حساس را در بر میگیرد.
روشهای مختلف چاپ
چاپگر جوهرافشان (InkJet)
چاپگرهای جوهرافشان در انواع اداری، خانگی و صنعتی تولید میشوند. این دستگاهها بر اساس اسپریکردن رنگ از طریق هد چاپگر بر روی سطح موردنظر عمل میکنند. نوع اداری آنها همان چاپگرهای رنگی معمول هستند. از نوع صنعتی برای ثبت تاریخ مصرف، بارکد و مشخصات محصول بر روی بستهبندی استفاده میشود.
چاپگر مغناطیسی (Magnetography)
این نوع چاپ بر اساس ایجاد یک میدان مغناطیسی عمل چاپ را انجام میدهد و از تکنولوژی NIP (Non-Impact Printing) برخوردار است. از این روش برای آمادهسازی چاپ مستقیم (DI)، چاپ CTP (Computer to Plate) و همچنین چاپ دیجیتال به شکل رول استفاده میشود.
یونوگرافی (Ionography)
در سیستم یونوگرافی که از تکنولوژی NIP پیروی میکند، اتمها یا مولکولهای باردار مثبت یا منفی در فضایی با ولتاژ بالا حرکت کرده و تصویر را روی درام ایجاد میکنند. بدین ترتیب تصویر روی کاغذ منتقل میگردد. این نوع چاپ با دو نوع تونر مایع و پودر در چاپ دیجیتال استفاده میشود.
الکتروفتوگرافی (Electrophotography)
الکتروفتوگرافی از پرکاربردترین روشهای چاپ با تکنولوژی NIP است و از پنج مرحله تشکیل شده: تصویرنگاری، انتقال مرکب، چاپ، ثابتسازی تصویر و مرتبسازی. از این نوع چاپ در ماشینهای چاپ دیجیتال و چاپگرهای لیزری استفاده میشود. گاهی به جای چاپگر الکتروفتوگرافی، اصطلاح چاپگر لیزری بهکار میرود.
چاپ اسکرین (Screen Printing)
در چاپ اسکرین، رنگ از درون یک توری شابلون عبور کرده و به سطح موردنظر میرسد. این روش برای چاپ روی سطوح متنوعی مانند شیشه، فلز، پلاستیک و پارچه کاربرد دارد و در تیراژهای پایین تا متوسط بسیار مناسب است.
چاپ گود (Gravure)
چاپ گود شیوهای است که در آن نقوش و نوشتهها به شکل حفرههایی در سطح فلزی حکاکی شدهاند. مرکب مایع درون این حفرهها قرار گرفته و آنگاه بهطور مستقیم یا غیرمستقیم، چاپ صورت میگیرد. این روش برای تیراژهای بسیار بالا و چاپ روی فیلم و فویل کاربرد دارد.
چاپ برجسته (Letterpress)
در چاپ برجسته، مرکب به روی سطح برجسته مالیده میشود و سطح برجسته با مادهٔ چاپشده تماس مستقیم میگیرد. این روش قدیمیترین شیوهٔ چاپ است و امروزه بیشتر در چاپهای هنری و لوکس کاربرد دارد.
چاپ لیتوگرافی (Lithography)
چاپ لیتوگرافی شیوهای است که به شکل مسطح بوده و در آن از مرکب چرب بر اساس ضدیت بین آب و چربی استفاده میشود. شیوهٔ رایج کنونی چاپ افست، پایهای بر همین اصل لیتوگرافی دارد.
چاپ تامپو یا بالشتکی (Pad Printing)
چاپ تامپو شیوهای غیرمستقیم است که در آن از گراور استفاده میشود. نقوش و نوشتهها به شیوههای مختلف بر روی سطح فلز کندهکاری میشود. مرکب مایع به درون حفرهها ریخته میشود و یک لاستیک سیلیکونی تصویر را به سطح چاپشده منتقل میکند. در این شیوه، حروف کندهشده بر روی فلز خوانا است. این روش برای چاپ روی سطوح منحنی و سهبعدی بسیار مناسب است.
مراحل کلی فرآیند چاپی
مراحل کلی یک پروژهٔ چاپی از زمان سفارش تا تحویل نهایی، شامل سه مرحلهٔ اصلی است: پیش از چاپ (Prepress)، چاپ (Press) و پس از چاپ یا مرحلهٔ تکمیلی (Postpress).
پیش از چاپ (Prepress)
این بخش شامل همهٔ مراحل پیش از چاپ و انتقال تصویر بر روی مادهٔ چاپشده است و خود سه مرحله دارد: طراحی شامل ترکیب متن، تصویر و گرافیک؛ آمادهسازی شامل تفکیک رنگ و آمادهسازی سند جهت خروجی؛ و تهیهٔ رابط چاپ شامل خروجی فیلم و زینک یا سیلندر.
چاپ (Press)
مرحلهٔ چاپ، اجرای عملیات انتقال تصویر از زینک یا درام بر روی بستر چاپشده است. بسته به روش انتخابی (افست، گود، دیجیتال و…)، تجهیزات و شرایط محیطی متفاوت خواهد بود.
پس از چاپ (Postpress)
این بخش شامل کلیهٔ عملیات پس از چاپ تا اتمام پروژه است. نوع پوشش شامل سلیفون، UV، ورنی و سایر پوششها؛ برش و شامل برش و تاهای مختلف؛ و صحافی شامل جمعکردن کل کار مانند جعبهچسبانی یا آمادهسازی کتاب.
ترام و نقش آن در چاپ
ترام عنصری حیاتی در انواع چاپ محسوب میشود. هر جا که قصد ثبت تصویر یا نوشتهای به شکل رنگی و تنهای خاکستری دارید، وجود ترام الزامی است. ترام کوچکترین جزء یک کار چاپی است و وجود آن باعث میشود تصویر رنگی، لطافت و وضوح خود را به خوبی نمایان کند.
ترام متعارف (AM – Amplitude Modulation)
ترام متعارف زیربنای چاپ به شیوههای مختلف است. در این نوع ترام، فاصلهٔ مرکز ترامها از هم یکی است و در جاهایی از تصاویر که کمرنگتر دیده میشود، اندازهٔ ترام تغییر کرده و کوچکتر میشود. در یک تصویر تکرنگ با سایهروشن، فاصلهٔ ترامها از هم ثابت است و اندازهٔ آنها بر اساس تاریک یا روشنبودن تغییر میکند.
شکل ترام (Screen Shape)
اشکال مختلف ترام با تنوع بسیار مانند دایره، بیضی، مربع، لوزی، لانهزنبوری و فانتزی وجود دارد. در چاپ افست، معمولاً از ترام مربع استفاده میشود؛ زیرا به دلایل بصری واضحتر دیده میشود. ترام بیضی در محدودهٔ میدتون لطافت و ظرافت خاصی به تصویر میدهد و برای چاپ تصاویر و چهرهها مناسب است. ترامهای دیگر معمولاً در چاپ هلیوگراور و روشهای مشابه کاربرد دارند.
زاویه ترام (Screen Angle)
برای اینکه رنگها درست روی هم قرار گرفته و یک کار رنگی را درست نمایش دهند، ترامها باید در زوایای مختلف نسبت به هم قرار گیرند. اگر زاویهٔ ترام هر چهار رنگ CMYK یکی باشد، نتیجه از زیبایی کامل برخوردار نخواهد بود. از نظر بصری، زاویهٔ ۴۵ درجه کمترین دید و ۹۰ یا صفر درجه بیشترین زاویهٔ دید را به ما میدهد. چنانچه اختلاف زاویهٔ دو ترام کمتر از ۳۰ درجه باشد، حالتی به نام پیچازی (Moiré) پدید میآید.
زوایای استاندارد ترام برای چاپ افست: C=۱۵، M=۷۵، Y=۰، K=۴۵. رنگ مشکی به دلیل بیشترین قابلدیدنبودن در زاویهٔ ۴۵ درجه قرار گرفته و رنگ زرد که کمرنگترین رنگ است در زاویهٔ صفر یا ۹۰ درجه قرار دارد. در چاپ افست رول، گاهی زوایا به شکل C=۷۵، M=۴۵، Y=۰، K=۱۵ تغییر میکند.
دقت ترام (Screen Ruling / Screen Resolution)
دقت ترام بر حسب خط در سانتیمتر (lpc) یا خط بر اینچ (lpi) بیان میشود. هرچه lpi بیشتر باشد، ترام ریزتر است و جزئیات بیشتری منتقل میشود. در چاپ افست معمولاً از ۱۵۰ تا ۲۰۰ lpi استفاده میشود. در چاپ سیلک به دلیل دقت پایینتر، ترام درشتتر مانند ۱۲۰ lpi انتخاب میگردد. انتخاب مناسب اندازهٔ ترام به نوع ماشین چاپ، کاغذ، مرکب و عوامل دیگر بستگی دارد.
تشخیص ترام با لوپ چاپ
با قرار دادن لوپ چاپ روی یک کار چهاررنگ، ترامها را به شکل نقاط رنگی با زوایای مختلف در کنار یکدیگر مشاهده میکنید. در بهترین حالت، این نقاط یک گل منظم و کامل تشکیل میدهند. اگر در هر یک از رنگها جابجایی رخ دهد، زیبایی و نظم گل از بین میرود. ترام ۵۰ درصد به شکل شطرنجی کامل دیده میشود و با مقایسه با این مرجع، میتوان درصد ترام رنگهای دیگر را تخمین زد.
ترام سوزنی (FM – Frequency Modulation)
ترام سوزنی نوع جدیدتری از ترام است که بسیار دقیقتر از ترام AM است و جزئیات تصاویر را بهتر نمایان میکند. تفاوت عمدهٔ دو ترام AM و FM در این است که در AM فاصلهٔ ترامها ثابت است و اندازهٔ آنها متغیر، اما در FM ترامها بسیار ریز بوده و فاصلهٔ آنها از هم متغیر است.
نکات پایانی در انتخاب روش چاپ
انتخاب شیوهٔ چاپ مناسب، ترکیبی از عواملی مانند تیراژ، نوع بستر، کیفیت موردنظر، بودجه و زمان تحویل است. چاپ افست برای تیراژهای بالا و کیفیت یکنواخت، چاپ دیجیتال برای تیراژهای پایین و سفارشیسازی، چاپ گود برای تیراژهای بسیار بالا روی فیلم و فویل، و چاپ تامپو برای سطوح سهبعدی بهترین گزینهها هستند. شناخت رفتار مرکب در هر روش نیز اهمیت دارد و مطالعهٔ پیدایش و سیر تکامل مرکب میتواند درک بهتری از انتخاب مرکب مناسب ارائه دهد.
لینک خارجی پیشنهادی: FOGRA
FAQ
تفاوت چاپ افست و چاپ دیجیتال چیست؟
چاپ افست از زینک فلزی استفاده میکند و برای تیراژهای بالا (معمولاً بالای ۱۰۰۰ ورق) اقتصادیتر است. چاپ دیجیتال بدون نیاز به زینک و مستقیماً از فایل دیجیتال چاپ میکند و برای تیراژهای پایین و سفارشیسازی مناسبتر است.
ترام AM و FM چه تفاوتی دارند؟
در ترام AM فاصلهٔ نقاط ثابت و اندازهٔ آنها متغیر است. در ترام FM اندازهٔ نقاط ثابت و ریز است و فاصلهٔ آنها متغیر. ترام FM جزئیات بیشتری را منتقل میکند اما کنترل و تنظیم آن پیچیدهتر است.
زاویه استاندارد ترام در چاپ افست چقدر است؟
زاویههای استاندارد: سایان ۱۵ درجه، مژنتا ۷۵ درجه، زرد ۰ درجه، مشکی ۴۵ درجه. این زوایا باعث میشوند حداقل اختلاف زاویهٔ دو ترام ۳۰ درجه باشد و پیچازی ایجاد نشود.
چاپ تامپو چه کاربردی دارد؟
چاپ تامپو برای چاپ روی سطوح منحنی، سهبعدی و غیرمسطح مانند لیوان، ابزارآلات، قطعات پلاستیکی و لوازم ورزشی کاربرد دارد. از یک بالشتک سیلیکونی برای انتقال تصویر استفاده میشود.
دقت ترام مناسب برای چاپ روی کاغذ معمولی چقدر است؟
برای کاغذ گلاسه و بافت صاف، ۱۵۰ تا ۲۰۰ lpi مناسب است. برای کاغذهای بافتدار یا مقوا، ۱۰۰ تا ۱۵۰ lpi کافی است. در چاپ سیلک معمولاً ۱۲۰ lpi استفاده میشود.



4 پاسخ