محيط چاپخانه و استانداردهاي آن
زير ساخت‌ها و ارتباطات واحد پيش از چاپ
در ادامه بحث مربوط به مشخصات بخش پيش از چاپ و با صرف‌نظر از پرداختن به تجهيزات و فضاي مورد نياز ليتوگرافي ستني (نظير دوربين‌هاي عمودي و افقي، ميزهاي كنتاكت، مونتاژ و رتوش، سينكي و تشتك‌هاي شست‌وشو)، همچنين اسكنرهاي سيلندري مجهز به خروجي و حتي تجهيزات گران‌قيمت تكثير ليبل (stepِRepeat)كه امروزه تقريبا منسوخ شده است، به طور اجمالي به بخش تجهيزات خروجي ديجيتال نظير سي‌تي‌پي و ايميج‌ستر و قيدكپي مي‌پردازيم.
بخش كپي پليت: اين آخرين مرحله عمليات توليد در ليتوگرافي سنتي، امروزه تنها زنجيره عملياتي آن را تشكيل مي‌دهد. در گذشته اين بخش انتهايي از عمليات پيش از چاپ، نزديك‌ترين واحد به سالن چاپ بود. با اين حساسيت كه به طور فيزيكي از دستگاه‌هاي ورقي چاپ افست مجزا باشد تا از ورود پودر ماشين به آن بخش - نظير بخش‌هاي ديگر پيش از چاپ- جلوگيري به عمل آيد. البته استفاده از سي‌تي‌پي شدت اين جدايي را كاهش داده است. ليكن كماكان جهت عدم ورود ذرات گردوغبار و به خصوص پودر ماشين به بخش پيش از چاپ، حفظ فشار هواي فضاي بخش پيش از چاپ در وضعيتي بالاتر نسبت به فشار هواي سالن چاپ و همچنين استفاده از درب‌هاي معروف به سد هوا (Airlock)بين اين دو قسمت پيشنهاد مي‌شود.
كنترل پليت مي‌بايست قبل از ارسال پليت‌ها به بخش چاپ در فضايي معين صورت پذيرد. اين كنترل و نظارت مي‌بايست در موقعيت فيزيكي راحت اپراتوري صورت گيرد. به اين مفهوم كه پليت‌هاي مزبور مي‌بايست يك به يك به صورت نيمه ايستاده و مورب روي يك ميز تخت زاويه مذكور قرار گيرد نه آنكه به صورت افقي بر روي سطح ميز قرار گيرد كه ناظر مجبور شود جهت كنترل بخش‌هاي انتهايي پليت به طور كامل خم شود.
چنانچه نتوان ميزهاي كنترل با كيفيت مناسبي را به طور آماده از بازار تهيه كرد، مي‌توان با توجه به ابعاد و مشخصات ارايه شده در شكل (1) نمونه‌اي از آن را ساخت. جهت مشاهده سطح پليت، تعبيه يك عدسي چراغ‌دار مفصلي بسيار ضروري است.
به طور معمول در بخش تهيه پليت علي‌الخصوص بخش ظهور، مي‌بايست انشعاب فاضلاب و كف‌شوي تخليه جهت شست‌وشوي نشتي‌هاي احتمالي مواد شيميايي ظهور پليت تعبيه شود. اگرچه متاسفانه تاكنون در ايران قانوني در مورد دفع فاضلاب واحدهاي ليتوگرافي و چاپ، وضع و يا اجرا نشده، ليكن پيشنهاد مي‌شود از سيستم فاضلاب مجزا كه به تانك تخليه مجزايي مرتبط است، استفاده شود. در آن صورت چنانچه در آينده قوانين مزبور وضع و اجرا شده و شركت‌هايي جهت امحاي صنعتي مواد مزبور تعيين شوند، امكان انجام اين مهم به راحتي ميسر خواهد بود.
گاهي نصب لامپ نور زرد در بخش توليد پليت ضروري است، زيرا بعضي از انواع پليت تنها به نور زرد از طيف مرئي حساس نبوده و تحت تابش نور زرد امكان جابه‌جايي و كنترل را دارند. در اين خصوص مي‌بايست مشخصات منبع نور زرد از كمپاني سازنده پليت و تجهيزات مورد نظر سوال شود. چنانچه پليت‌هاي مزبور از نوع آنالوگ باشند، مي‌بايست لامپ فلورسنت زرد رنگ 122 سانتي‌متري به ديواره پشتي دستگاه قيد كپي در ارتفاع تقريبي 90 سانتي‌متري در سطح شيشه قيد كپي نصب شود تا به راحتي سطح پليت و شيشه هنگام تخليه هوا و قبل از شروع نوردهي قابل كنترل باشد. ديواره پشت قيدكپي مي‌بايست با رنگ مشكي مات پوشيده شده باشد تا از انعكاس هر گونه نور اضافي به سطح قيد پيشگيري به عمل آيد. چنانچه بيش از يك قيد كپي استفاده شود، مي‌بايست دستگاه‌ها در كنار يكديگر پهلو به پهلو قرار گرفته و مابين هر دو دستگاه مجاور، پارتيشن و يا پرده‌اي ضخيم از سقف تا كف نصب شود تا مانع بازتابش نور يكي به سطح قيد كپي ديگر شود. پارتيشن‌ها بايد به گونه‌اي تعبيه شوند كه فضاي كافي براي حركت قيدكپي اندكي به اطرف داشته باشد و فضاي كافي در صورت تعميرات احتمالي از كناره‌هاي آن در اختيار باشد. همچنين امكان بازتابش نور از سقف به سطح پليت را نيز مي‌بايستي با تعبيه پوشش مات و تيره منتفي ساخت. استفاده از كف‌پوش از جنس پلاستيك وينيل و رنگ روشن مات پاستل و يا پلاستيك براي ديوارها در بخش توليد پليت بهترين گزينه است. زير دستگاه‌هاي ظهور پليت و يا فيلم مي‌بايست تشتك پي‌وي‌سي و يا فلزي ضد زنگ قرار داد تا در صورت نشست يا سرريز مواد شيميايي در آن باقي مانده و به كف سرايت نكند. در صورت استفاده از ظهور دستي مي‌بايست يك سينك و تشتك ظهور با امكانات شست‌وشو و تخليه فاضلاب نيز تعبيه شود. همچنين مي‌بايست فضاي كافي براي دستگاه‌هاي پانچ و يك ميز نور (در صورت استفاده از ايميج‌ستر و قيد كپي) و همچنين دستگاه خم كن پليت (جهت چاپخانه‌هاي مجهز به ماشين‌آلات رول)، در نظر گرفت.
(به طور كلي بهتر است دستگاه خم كن و پانچ پليت مربوط به ماشين‌آلات رول در بخش پيش از چاپ نصب شود تا در سالن چاپ. زيرا همواره به لحاظ جابه‌جايي پالت‌هاي بار، دستگاه‌هاي مزبور در سالن چاپ احتمال صدمه ديدن دارند.)
پليت‌هاي آماده شده جهت ارسال به سالن چاپ مي‌بايست با برچسب شماره سفارش كار و ماشين چاپ مورد نظر و در صورت انتقال مكانيزه جهت كارگاه‌هاي بزرگ توسط باركد نيز علامت‌گذاري شده و در داخل قفسه‌هاي مخصوص قرار گيرند تا در زمان مقرر به واحد چاپ مورد نظر ارسال شوند. مي‌توان از يك رك(rack) ساده نظير شكل 2 جهت نگهداري موقت پليت‌هاي آماده استفاده جست. همچنين مي‌توان از قفسه‌هاي متحرك كه جهت نگهداري موقت پليت موجود مي‌باشد و در بخش ماشين‌آلات افست ورقي به آن نيز خواهيم پرداخت، استفاده برد. جهت نگهداري موقت پليت‌هاي ماشين رول، با استفاده از لبه‌هاي خم شده پليت مي‌توان از قفسه خاصي استفاده جست كه مشابه آن در شكل 3 نشان داده شده است.
ساير موارد قابل ذكر كه مي‌تواند موجب تسهيل در انجام امور بخش پيش از چاپ شوند:
– دفتر نظارت مدير بخش پيش از چاپ در مجاورت واحد مذكور
– واحد كنترل كيفي (متشكل از ميز نور، ميز كنترل پليت و صندلي‌هاي متناسب)
– بخش انبار مواد مركزي
– تعبيه درب ورودي به عرض 180 سانتي‌متر و يا دو لنگه 90 سانتي‌متري به منظور ورود و خروج دستگاه‌ها
ليتوگرافي ديجيتال: تجهيزات صفحه‌بندي و لي‌اوت، پري فلايت، ايميج‌ستر و پليت‌ستر، تايپ، صفحه‌بندي و عمليات مرتبط با كارگاه چاپ مي‌تواند به صورت ارتباط از راه دور با اتصال به تجهيزات جانبي ورودي نظير اسكنرها، يا تجهيزات خروجي نظير پرينترهاي ليزري، نمونه‌گيري‌هاي ديجيتال، ايميج‌سترها و پليت‌سترها) از طريق يك شبكه داخلي مرتبط شوند.
همچنين مي‌توان اطلاعات ديجيتال را از مشتري به چاپخانه (توسط خطوط پرسرعت ديتا از طريق مودم و يا رنج گسترده مدياهاي ذخيره اطلاعات نظير هاردديسك‌هاي پرتابل، سي‌دي، دي‌وي‌دي و يا حافظه‌هاي فلش) انتقال داد.
در زمان طراحي يك چاپخانه از ابتدا مي‌بايست توجه خاصي را به محل قرار گرفتن هر يك از تجهيزات ليتوگرافي ديجيتال نظير كامپيوترها، ايميج‌ستر، پليت‌ستر، پرسسورها، اسكنرهاي روميزي و حرفه‌اي درام و تجهيزات جانبي ديگر معطوف ساخت. در خصوص اتصالات شبكه، كابل‌ها و اتصالات الكتريكي و يا ساير موارد خاص مورد نياز هر دستگاه بهتر است از قبل با توليدكنندگان تجهيزات مشورت شود تا از لحاظ فيزيكي محل هر يك از آنها به دقت و با استاندارد مزبور آماده شود. نورپردازي مي‌بايست به نحوي انجام گيرد كه تابش نور در صفحات مانيتور انعكاس نيابد. استفاده از نور غيرمستقيم در بخش پيش از چاپ موجب عدم انعكاس نور در مانيتورها خواهد شد. جهت ممانعت از انعكاس نور پنجره‌ها، نصب پرده‌هاي كركره و هدايت نور به سمت سقف جهت ممانعت از تابش مستقيم آن به صفحات مانيتور مي‌تواند سودمند باشد. فضاي اتاق مي‌بايست آرام و ساكت باشد. نصب موكت در كف و نصب صفحات اكوستيك بر روي ديوارها و پارتيشن‌ها مي‌تواند كمك شاياني براي كاهش سروصدا در محل باشد. در صورت استفاده از كفپوش‌هاي از جنس وينيل، نگهداري و تميز نگاه داشتن آن ساده‌تر خواهد بود. پرسسورهاي فيلم و پليت مي‌بايست در نزديكي ايميج‌ستر و سي‌تي‌پي باشند. يك سينك شست‌وشو جهت تميز كردن غلطك‌هاي پرسسور نيز مي‌بايست تعبيه شود.
اختصاص فضايي مناسب جهت نگهداري موقت مواد اوليه مصرفي نظير فيلم، پليت، كاغذ و مواد شيميايي ظهور و ثبوت كه به منظور نياز هفتگي و يا روزانه از انبار اصلي تحويل گرفته مي‌شود نيز از ديگر ضروريات است. فضاي اتاق ايميج‌ستر و سي‌تي‌پي مي‌بايست به خوبي تهويه شود به طوري كه دما و رطوبت نسبي محيط، مطابق با شرايط اعلام شده از سوي كارخانه سازنده دستگاه‌هاي خروجي، تامين شده و ثابت نگاه داشته شود.
كل تجهيزات مربوط به ليتوگرافي ديجيتال براي واحدهاي كوچك از فضاي يك يا دو اتاق تجاوز نمي‌كند، حال آنكه براي مجموعه‌هاي بزرگ چاپ يك يا بخشي از يك طبقه كامل براي واحد پيش از چاپ اختصاص مي‌يابد. به طور كلي ايستگاه‌هاي كاري و تجهيزات مربوط به يك عمليات خاص مي‌بايست در يك فضا نصب شوند. امروزه با گسترش ليتوگرافي ديجيتال و حذف كامل ليتوگرافي سنتي در بسياري از واحدهاي چاپ، نيازي به اتاق تاريك نيست در هر حال در مورد بعضي از تجهيزات سي‌تي‌پي كه نياز به نور ايمن (safe light)نظير نور زرد دارند با مشورت كمپاني سازنده مي‌بايست شرايط نوري مورد نظر در آن بخش تعبيه شود. البته مي‌بايست همواره فضاهاي مزبور به نحوي تعبيه گردد كه امكان تغيير آن به سادگي ميسر باشد چرا كه اين تجهيزات هر از گاهي تغيير مي‌يابد و با توجه به سير تكنولوژي و سرعت تغييرات (به ويژه) در بخش پيش از چاپ، توجه به اين امر بسياري ضروري است.
شبكه و موارد مربوطه: در برخي از مراكز ليتوگرافي ديجيتال تنها از مدياهاي قابل انتقال نظير سي‌دي هارد ديسك‌هاي پرتابل، ديسك‌هاي نوري و يا حافظه‌هاي فلش جهت نقل و انتقال اطلاعات استفاده مي‌شود كه اين امر مي‌تواند در مواردي از لحاظ هزينه و يا امنيت اطلاعات كاربرد داشته باشد. ليكن در اغلب مراكز، استفاده از شبكه داخلي جهت انتقال اطلاعات بين بخش‌هاي مختلف طراحي و توليد و حتي بين مركز و واحدهاي در ارتباط و يا مشتريان خاص به صورت خط اختصاصي مي‌تواند بسيار موثر باشد.
بايد توجه داشت كه نصب تجهيزات شبكه مناسب، ارزان نبوده و انتخاب نوع صحيح آن كه با نوع و حجم عمليات يك واحد و اجزاي مرتبط با آن همخواني داشته باشد، بسيار حائز اهميت است. براي مثال انتخاب غلط يك شبكه محلي LANدر مرحله اول مي‌تواند موجب عدم موفقيت در ارتباط و حجم تبادل اطلاعات با مشتريان از طريق ارتباط با شبكه گسترده WANدر مرحله بعدي باشد.
استفاده از شبكه LANيا WANتنها در صورتي ارزش سرمايه‌گذاري را خواهد داشت كه نيازهاي خاص چاپخانه را برآورده كند.
چنانچه بخواهيد امكانات شبكه را بسنجيد چند نكته ضروري را مي‌بايست مد نظر قرار دهيد:
1- سرعت: انتخاب بين سرعت بالاي انتقال اطلاعات و قيمت كه نسبت به يكديگر نسبت مستقيم دارند.
2- قابليت اطمينان: دستيابي به نتايج يكسان در صورت انتقال اطلاعات بدون خطا در سرعت‌هاي بالا
3- دسترسي آسان: دسترسي به امكانات مخابراتي مورد نياز با توجه به حداقل زمان قطع ارتباط يا ازدحام و ترافيك خط
4- انطباق‌پذيري قابليت پشتيباني انواع ترافيك اطلاعات (نظير صدا، متن، فايل‌هاي گرافيك و يا مولتي مديا) توسط خطوط متناسب آنها (نظير آنالوگ يا ديجيتال و خطوط سوئيچ قابل اتصال توسط مودم و يا خطوط دايمي ليزلاين).
5- امنيت اطلاعات: تعيين راهبردهاي حفاظتي سيستم به گونه‌اي كه امنيت اطلاعات در شبكه را براي كاربران مختلف تضمين كند.
6- قابليت گسترش و اطمينان از اين‌كه شبكه طراحي شده به سادگي امكان گسترش و بروز شدن را با اعمال كمترين تغييرات فني دارا باشد.
در بخش ليتوگرافي ديجيتال مي‌بايست كابل‌ها و سيم‌هاي مورد نظر از جمله شبكه، در محل مورد نظر داخل ديوارها از قبل تعبيه شوند. به طور معمول جهت كابل‌كشي شبكه در كابل‌هاي 8 رشته‌اي (Twisted-pair) اترنت با پوشش مناسب براي نصب و انتقال از داخل ديوار استفاده مي‌شود. همچنين بهتر است لوله‌هاي حامل كابل‌هاي شبكه در قسمت‌هاي مختلف به ميزان كافي تعبيه و نصب شود تا در زمان لازم، امكان اضافه كردن كابل به راحتي از داخل جداره‌ها ممكن باشد.
در اغلب مراكز ليتوگرافي ديجيتال وجود يك يا بيشتر از يك دستگاه كامپيوتر قوي به عنوان فايل سرور ضروري است. فايل سرورها به طور معمول در كنار تجهيزات شبكه و يا به عبارتي در اتاق شبكه در نزديكي هاب نصب مي‌شوند. تجهيزات آرشيو و پشتيباني اطلاعات نيز به طور معمول در همين فضا (يعني اتاق شبكه) قرار داده مي‌شوند. به لحاظ اهميت تجهيزات، اين قسمت مي‌بايست داراي هواساز يا سيستم خنك‌كننده مناسب جهت تهويه هوا و نگهداري دما و رطوبت مناسب تجهيزات آن باشد.
تجهيزات اسكن: امروزه اسكنرهاي حرفه‌اي تنها با خروجي مرتبط با كامپيوتر مجهز هستند و خروجي مستقيم فيلم به طور كامل منسوخ شده، لذا از پرداختن به تجهيزات جانبي مزبور صرف‌نظر مي‌نماييم.
اتاق اسكنر به گونه‌اي طراحي مي‌شود كه امكان ديد از بيرون را داشته باشد، يا از پنجره‌هاي قدي و بزرگ در جداره آن استفاده مي‌شود. كف‌پوش اتاق در مطالب قبلي به طور مشروح براي واحد پيش از چاپ عنوان شد. اسكنرهاي روميزي اغلب نيازي به اتاق مستقل نداشته و در كنار كامپيوتر خاصي قرار گرفته و از طريق شبكه قابل دسترسي ساير كاربران خواهد بود. اسكنرهاي مختلف‌داراي ولتاژ و توان مصرفي متفاوت بوده كه مي‌بايست با ملاحظه آن، اتصالات مزبور به طور مجزا تعبيه شود. نصب يك UPSمجزا براي دستگاه‌ها و يا مركزي در بخش پيش از چاپ، پيشنهاد مي‌شود. نصب UPSمركزي و يا اختصاصي در اتاق شبكه از ضروري‌ترين تجهيزات يك ليتوگرافي ديجيتال است.
ايجاد و حفظ رطوبت و دماي ثابت و محيطي عاري از گردوغبار در بخش پيش از چاپ مطابق با استاندارد تجهيزات، يكي از مهم‌ترين اصول در طراحي تاسيسات اين بخش است كه مي‌بايست با دقت فراوان به آن پرداخت. استفاده از يك اتصال هواي فشرده خشك و فيلتر شده جهت تميز كردن اسلايدها و اوريژينال و سطح درام و يا شيشه اسكنر در بخش اسكن مي‌تواند بسيار موثر باشد.
كابين مشاوره و تطابق رنگ: به كارگيري واحد مشاهده و تطابق رنگ در هر دو سيستم ليتوگرافي سنتي و ديجيتال يكي از ضروري‌ترين بخش‌ها محسوب مي‌شود. بهترين نقطه براي نصب اين واحد، محل اتاق اسكن و يا واحد نمونه‌گيري است. اين كابين از نور سفيد با دماي0005 K. درجه كلوين كه با پرتو رنگ استاندارد ايندكس 90 معادل تقريبي 1940 لوكس (واحد تابش نور) در سطح ميز برخوردار است، كابين مزبور مي‌بايست از سمت بالا و سه طرف جانبي كاملا پوشيده شده باشد تا از ورود پرتو نور از منابع ديگر نوري به سطح مشاهده جلوگيري به عمل آورد. داخل كابين نيز به طور معمول با رنگ خاكستري تيره مات پوشيده شده تا از انعكاس نور بكاهد.
