زیرساخت پیش از چاپ و استانداردهای آن (۴)
در این بخش پایانی از مجموعه استانداردهای محیط چاپخانه، مباحث مربوط به زیرساختهای واحد پیش از چاپ، تجهیزات CTP و قیدکپی، ليتوگرافی دیجیتال، اتاق اسکنر، کابین تطابق رنگ و شبکههای ارتباطی را بررسی میکنیم. پیش از چاپ بهعنوان پل ارتباطی بین طراحی و سالن چاپ، نیازمند محیطی کنترلشده، عاری از گردوغبار و با نورپردازی دقیق است که هرگونه خطا در آن مستقیماً به کیفیت نهایی چاپی منتقل میشود.
بخش کپی پلیت (CTP)
جداسازی فیزیکی و کنترل فشار هوا
بخش کپی پلیت، آخرین مرحله عمليات تولید در ليتوگرافی سنتی، امروزه تنها زنجیره عملياتی آن را تشکیل میدهد. در گذشته این بخش انتهایي از عمليات پیش از چاپ، نزدیکترین واحد به سالن چاپ بود. با این حساسیت که بهطور فیزیکی از دستگاههای ورقی چاپ افست مجزا باشد تا از ورود پودر ماشین به آن بخش – مانند سایر بخشهای پیش از چاپ – جلوگیری به عمل آید. این موضوع را در بخش محیط چاپخانه و استانداردهای آن (۱) بهتفصیل بررسی کردیم.
استفاده از CTP شدت این جدایی را کاهش داده است، لیکن کماکان جهت عدم ورود ذرات گردوغبار و بهخصوص پودر ماشین به بخش پیش از چاپ، حفظ فشار هوای فضای بخش پیش از چاپ در وضعیتی بالاتر نسبت به فشار هوای سالن چاپ و همچنین استفاده از دربهای معروف به سد هوا (Airlock) بین این دو قسمت پیشنهاد میشود.
میز کنترل پلیت
کنترل پلیت باید قبل از ارسال پلیتها به بخش چاپ در فضایی معين صورت پذیرد. این کنترل و نظارت باید در موقعیت فیزیکی راحت اپراتوری صورت گیرد. به این مفهوم که پلیتهای مذکور باید یک به یک به صورت نیمهایستاده و مورب روی یک میز تختزاویه مذکور قرار گیرد، نه اینکه به صورت افقی بر روی سطح میز قرار گیرد که ناظر مجبور شود جهت کنترل بخشهای انتهایي پلیت بهطور کامل خم شود.
چنانچه نتوان میزهای کنترل با کیفیت مناسبی را بهطور آماده از بازار تهیه کرد، میتوان با توجه به ابعاد و مشخصات فنی، نمونهای از آن را ساخت. جهت مشاهده سطح پلیت، تعبیه یک عدسی چراغدار مفصلی بسیار ضروری است.
فاضلاب و روشنایی بخش CTP
بهطور معمول در بخش تهیه پلیت، علیخصوص بخش ظهور، باید انشعاب فاضلاب و کفشوی تخلیه جهت شستوشوی نشتیهای احتمالی مواد شیمیایی ظهور پلیت تعبیه شود. پیشنهاد میشود از سیستم فاضلاب مجزا که به تانک تخلیه مجزایی مرتبط است، استفاده شود. در آن صورت چنانچه در آینده قوانین مربوط به دفع فاضلاب واحدهای ليتوگرافی و چاپ وضع و اجرا شده و شرکتهایی جهت امحای صنعتی مواد مذکور تعيين شوند، امکان انجام این مهم به راحتي ميسر خواهد بود.
گاهی نصب لامپ نور زرد در بخش تولید پلیت ضروری است، زیرا بعضی از انواع پلیت تنها به نور زرد از طیف مرئی حساس نبوده و تحت تابش نور زرد امکان جابهجایی و کنترل را دارند. در این خصوص باید مشخصات منبع نور زرد از کمپانی سازنده پلیت و تجهیزات مورد نظر سوال شود.
چنانچه پلیتهای مذکور از نوع آنالوگ باشند، باید لامپ فلورسنت زرد رنگ ۱۲۲ سانتیمتری به دیواره پشتی دستگاه قیدکپی در ارتفاع تقریبی ۹۰ سانتیمتری در سطح شیشه قیدکپی نصب شود تا به راحتي سطح پلیت و شیشه هنگام تخلیه هوا و قبل از شروع نوردهی قابل کنترل باشد. دیواره پشت قیدکپی باید با رنگ مشکی مات پوشیده شده باشد تا از انعکاس هرگونه نور اضافی به سطح قید پیشگیری به عمل آید.
چنانچه بیش از یک قیدکپی استفاده شود، باید دستگاهها در کنار یکدیگر پهلو به پهلو قرار گرفته و مابین هر دو دستگاه مجاور، پارتيشن و یا پردهای ضخیم از سقف تا کف نصب شود تا مانع بازتابش نور یکی به سطح قیدکپی دیگر شود. پارتيشنها باید بهگونهای تعبیه شوند که فضای کافی برای حرکت قیدکپی اندکی به اطراف داشته باشد و فضای کافی در صورت تعمیرات احتمالی از کنارههای آن در اختیار باشد. همچنین امکان بازتابش نور از سقف به سطح پلیت را نیز باید با تعبیه پوشش مات و تیره منتفی ساخت.
استفاده از کفپوش از جنس پلاستیک وینیل و رنگ روشن مات پاستل و یا پلاستیک برای دیوارها در بخش تولید پلیت بهترین گزینه است. زیر دستگاههای ظهور پلیت و یا فیلم باید تشتک پیویسی و یا فلزی ضد زنگ قرار داد تا در صورت نشست یا سرریز مواد شیمیایی در آن باقی مانده و به کف سرايت نکند. در صورت استفاده از ظهور دستی باید یک سینک و تشتک ظهور با امکانات شستوشو و تخلیه فاضلاب نیز تعبیه شود.
همچنین باید فضای کافی برای دستگاههای پانچ و یک میز نور (در صورت استفاده از ایمیجستر و قیدکپی) و همچنین دستگاه خمکن پلیت (جهت چاپخانههای مجهز به ماشینآلات رول) در نظر گرفت. بهطور کلی بهتر است دستگاه خمکن و پانچ پلیت مربوط به ماشینآلات رول در بخش پیش از چاپ نصب شود تا در سالن چاپ؛ زیرا همواره به لحاظ جابهجایی پالتهای بار، دستگاههای مذکور در سالن چاپ احتمال صدمه دیدن دارند.
نگهداری و برچسبگذاری پلیتها
پلیتهای آمادهشده جهت ارسال به سالن چاپ باید با برچسب شماره سفارش کار و ماشین چاپ مورد نظر و در صورت انتقال مکانیزه جهت کارگاههای بزرگ توسط بارکد نیز علامتگذاری شده و در داخل قفسههای مخصوص قرار گیرند تا در زمان مقرر به واحد چاپ مورد نظر ارسال شوند. میتوان از یک رک ساده جهت نگهداری موقت پلیتهای آماده استفاده جست. همچنین میتوان از قفسههای متحرك که جهت نگهداری موقت پلیت موجود است، استفاده برد. جهت نگهداری موقت پلیتهای ماشین رول، با استفاده از لبههای خمشده پلیت میتوان از قفسه خاصی استفاده جست.
ليتوگرافی دیجیتال
تجهیزات و شبکه
تجهیزات صفحهبندی و لیاوت، پریفلايت، ایمیجستر و پلیتستر، تایپ، صفحهبندی و عمليات مرتبط با کارگاه چاپ میتواند به صورت ارتباط از راه دور با اتصال به تجهیزات جانبی ورودی نظیر اسکنرها، یا تجهیزات خروجی نظیر پرينترهای ليزري، نمونهگيريهای دیجیتال، ایمیجسترها و پلیتسترها از طريق یک شبکه داخلي مرتبط شوند.
همچنین میتوان اطلاعات دیجیتال را از مشتری به چاپخانه (توسط خطوط پرسرعت دیتا از طريق مودم و یا رنج گسترده مدياهاي ذخیره اطلاعات نظیر هاردديسکهای پرتابل، سيدي، ديويدي و یا حافظههای فلش) انتقال داد.
در زمان طراحی یک چاپخانه از ابتدا باید توجه خاصی را به محل قرار گرفتن هر یک از تجهیزات ليتوگرافی دیجیتال نظیر کامپيوترها، ایمیجستر، پلیتستر، پرسسورها، اسکنرهای روميزي و حرفهای درام و تجهیزات جانبي ديگر معطوف ساخت. در خصوص اتصالات شبکه، کابلها و اتصالات الکتریکی و یا سایر موارد خاص مورد نیاز هر دستگاه بهتر است از قبل با توليدکنندگان تجهیزات مشاوره شود تا از لحاظ فیزیکی محل هر یک از آنها به دقت و با استاندارد مذکور آماده شود.
نورپردازی و آکوستیک
نورپردازی باید بهنحوی انجام گیرد که تابش نور در صفحات مانیتور انعکاس نیابد. استفاده از نور غیرمستقیم در بخش پیش از چاپ موجب عدم انعکاس نور در مانیتورها خواهد شد. جهت ممانعت از انعکاس نور پنجرهها، نصب پردههای کرکره و هدايت نور به سمت سقف جهت ممانعت از تابش مستقیم آن به صفحات مانیتور میتواند سودمند باشد.
فضای اتاق باید آرام و ساکت باشد. نصب موکت در کف و نصب صفحات آکوستیک بر روی دیوارها و پارتيشنها میتواند کمک شایانی برای کاهش سروصدا در محل باشد. در صورت استفاده از کفپوشهای از جنس وینیل، نگهداری و تمیز نگه داشتن آن سادهتر خواهد بود. پرسسورهای فیلم و پلیت باید در نزدیکی ایمیجستر و سيتيپي باشند. یک سینک شستوشو جهت تمیز کردن غلطکهای پرسسور نیز باید تعبیه شود.
اختصاص فضایی مناسب جهت نگهداری موقت مواد اولیه مصرفی نظیر فیلم، پلیت، کاغذ و مواد شیمیایی ظهور و ثبوت که به منظور نیاز هفتگی و یا روزانه از انبار اصلي تحويل گرفته میشود نیز از دیگر ضروريات است.
تهویه و کنترل دما
فضای اتاق ایمیجستر و سيتيپي باید به خوبی تهویه شود بهطوری که دما و رطوبت نسبي محيط، مطابق با شرایط اعلامشده از سوی کارخانه سازنده دستگاههای خروجی، تامين شده و ثابت نگاه داشته شود. این موضوع با اصول تأثیر دما و رطوبت بر کاغذ گلاسه (۱) همخوانی دارد؛ زیرا نوسان رطوبت و دما نهتنها بر کاغذ، بلکه بر رفتار شیمیایی پلیتها و کیفیت نوردهی نیز اثر مستقیم دارد.
کل تجهیزات مربوط به ليتوگرافی دیجیتال برای واحدهای کوچک از فضای یک یا دو اتاق تجاوز نمیکند، حال آنکه برای مجموعههای بزرگ چاپ یک یا بخشی از یک طبقه کامل برای واحد پیش از چاپ اختصاص مییابد. بهطور کلی ایستگاههای کاری و تجهیزات مربوط به یک عمليات خاص باید در یک فضا نصب شوند.
امروزه با گسترش ليتوگرافی دیجیتال و حذف کامل ليتوگرافی سنتی در بسیاری از واحدهای چاپ، نیازی به اتاق تاریک نیست. در هر حال در مورد بعضی از تجهیزات سيتيپي که نیاز به نور ایمن (safe light) نظیر نور زرد دارند، با مشورت کمپانی سازنده باید شرایط نوری مورد نظر در آن بخش تعبیه شود. البته باید همواره فضاهای مذکور بهنحوی تعبیه گردد که امکان تغییر آن به سادگی ميسر باشد، چرا که این تجهیزات هر از گاهی تغییر مییابد و با توجه به سير تکنولوژی و سرعت تغییرات – بهویژه در بخش پیش از چاپ – توجه به این امر بسیار ضروری است.
شبکه و کابلکشی
در برخی از مراکز ليتوگرافی دیجیتال تنها از مدياهاي قابل انتقال نظیر سيدي، هارد دييسکهای پرتابل، دیسکهای نوری و یا حافظههای فلش جهت نقلوانتقال اطلاعات استفاده میشود که این امر میتواند در مواردی از لحاظ هزینه و یا امنیت اطلاعات کاربرد داشته باشد. لیکن در اغلب مراکز، استفاده از شبکه داخلي جهت انتقال اطلاعات بین بخشهای مختلف طراحی و تولید و حتی بین مرکز و واحدهای در ارتباط و یا مشتریان خاص به صورت خط اختصاصی میتواند بسیار مؤثر باشد.
باید توجه داشت که نصب تجهیزات شبکه مناسب، ارزان نبوده و انتخاب نوع صحيح آن که با نوع و حجم عمليات یک واحد و اجزای مرتبط با آن همخوانی داشته باشد، بسیار حائز اهمیت است. برای مثال انتخاب غلط یک شبکه محلی LAN در مرحله اول میتواند موجب عدم موفقيت در ارتباط و حجم تبادل اطلاعات با مشتریان از طريق ارتباط با شبکه گسترده WAN در مرحله بعدي باشد.
استفاده از شبکه LAN یا WAN تنها در صورتی ارزش سرمايهگذاری را خواهد داشت که نیازهای خاص چاپخانه را برآورده کند. چنانچه بخواهید امکانات شبکه را بسنجید، نکاتی نظیر سرعت انتقال، قابلیت اطمینان، دسترسی آسان، انطباقپذیری، امنیت اطلاعات و قابلیت گسترش باید مد نظر قرار گیرد.
در بخش ليتوگرافی دیجیتال باید کابلها و سیمهای مورد نظر از جمله شبکه، در محل مورد نظر داخل دیوارها از قبل تعبیه شوند. بهطور معمول جهت کابلکشی شبکه در کابلهای ۸ رشتهای (Twisted-pair) اترنت با پوشش مناسب برای نصب و انتقال از داخل دیوار استفاده میشود. همچنین بهتر است لولههای حامل کابلهای شبکه در قسمتهای مختلف به میزان کافی تعبیه و نصب شود تا در زمان لازم، امکان اضافه کردن کابل به راحتي از داخل جدارهها ممکن باشد.
در اغلب مراکز ليتوگرافی دیجیتال وجود یک یا بیش از یک دستگاه کامپيوتر قوي به عنوان فايل سرور ضروری است. فايل سرورها بهطور معمول در کنار تجهیزات شبکه و یا به عبارت دیگر در اتاق شبکه در نزدیکی هاب نصب میشوند. تجهیزات آرشیو و پشتیبانی اطلاعات نیز بهطور معمول در همین فضا (یعنی اتاق شبکه) قرار داده میشوند. به لحاظ اهمیت تجهیزات، این قسمت باید دارای هواساز یا سیستم خنککننده مناسب جهت تهویه هوا و نگهداری دما و رطوبت مناسب تجهیزات آن باشد.
تجهیزات اسکن
امروزه اسکنرهای حرفهای تنها با خروجی مرتبط با کامپيوتر مجهز هستند و خروجی مستقیم فیلم بهطور کامل منسوخ شده است.
اتاق اسکنر بهگونهای طراحی میشود که امکان دید از بیرون را داشته باشد، یا از پنجرههای قدی و بزرگ در جداره آن استفاده میشود. اسکنرهای روميزي اغلب نیازی به اتاق مستقل نداشته و در کنار کامپيوتر خاصی قرار گرفته و از طريق شبکه قابل دسترسی سایر کاربران خواهد بود.
اسکنرهای مختلف دارای ولتاژ و توان مصرفی متفاوت بوده که باید با ملاحظه آن، اتصالات مذکور بهطور مجزا تعبیه شود. نصب یک UPS مجزا برای دستگاهها و یا مرکزی در بخش پیش از چاپ، پیشنهاد میشود. نصب UPS مرکزی و یا اختصاصی در اتاق شبکه از ضروریترین تجهیزات یک ليتوگرافی دیجیتال است.
ایجاد و حفظ رطوبت و دمای ثابت و محیطی عاری از گردوغبار در بخش پیش از چاپ مطابق با استاندارد تجهیزات، یکی از مهمترین اصول در طراحی تأسیسات این بخش است که باید با دقت فراوان به آن پرداخت. استفاده از یک اتصال هوای فشرده خشک و فیلتر شده جهت تمیز کردن اسلايدها و اوریژینال و سطح درام و یا شیشه اسکنر در بخش اسکن میتواند بسیار مؤثر باشد.
کابین مشاوره و تطابق رنگ
بهکارگیری واحد مشاهده و تطابق رنگ در هر دو سيستم ليتوگرافی سنتی و دیجیتال یکی از ضروریترین بخشها محسوب میشود. برای درک عمیقتر اصول مدیریت رنگ در چاپ، مطلب آشنایی با مبانی مدیریت رنگ (۱) را مطالعه کنید.
بهترین نقطه برای نصب این واحد، محل اتاق اسکن و یا واحد نمونهگيري است. این کابین از نور سفید با دمای ۵۰۰۰ درجه کلوین که با پرتو رنگ استاندارد ایندکس ۹۰ معادل تقریبی ۱۹۴۰ لوکس (واحد تابش نور) در سطح میز برخوردار است، مجهز میشود. این مقادیر با الزامات استاندارد بینالمللی شرایط مشاهده رنگ ISO 3664 همخوانی دارد و رعایت آن، ثبات قضاوت رنگی اپراتور را در ساعات مختلف روز تضمین میکند.
کابین مذکور باید از سمت بالا و سه طرف جانبي کاملاً پوشیده شده باشد تا از ورود پرتو نور از منابع دیگر نوری به سطح مشاهده جلوگیری به عمل آورد. داخل کابین نیز بهطور معمول با رنگ خاکستری تیره مات پوشیده شده تا از انعکاس نور بکاهد.
سایر موارد تسهیلکننده
برای تسهیل در انجام امور بخش پیش از چاپ، موارد زیر نیز باید در نظر گرفته شوند:
دفتر نظارت مدير بخش پیش از چاپ در مجاورت واحد مذکور، واحد کنترل کیفی (متشکل از میز نور، میز کنترل پلیت و صندلیهای متناسب)، بخش انبار مواد مرکزی و تعبیه درب ورودی به عرض ۱۸۰ سانتیمتر و یا دو لنگه ۹۰ سانتیمتری به منظور ورود و خروج دستگاهها.
در بخش بعدی و پایانی این مجموعه، مباحث مربوط به نورپردازی دقیق سالن چاپ، سیستم تهویه و هواسازی، کنترل دما و رطوبت، تأسیسات آب، برق و هوای فشرده و همچنین سیستم اطفاء حریق را بررسی میکنیم. برای مرور بخشهای قبل، مطلب محیط چاپخانه و استانداردهای آن (۳) را مطالعه کنید.
سؤالات متداول
سؤال ۱: چرا بخش پیش از چاپ باید فشار هوای بالاتری نسبت به سالن چاپ داشته باشد؟
برای جلوگیری از ورود پودر خشککن و گردوغبار سالن چاپ به بخش پیش از چاپ. با حفظ فشار مثبت، هوا همیشه از پیش از چاپ به سمت سالن چاپ جریان مییابد و ذرات آلوده به داخل نمیآیند.
سؤال ۲: پلیتها را چگونه باید کنترل کرد؟
پلیتها باید یک به یک به صورت نیمهایستاده و مورب روی میز تختزاویه قرار گیرند تا اپراتور بدون خم شدن کامل بتواند کل سطح پلیت را بررسی کند.
سؤال ۳: چرا دیواره پشت قیدکپی باید مشکی مات باشد؟
برای جلوگیری از انعکاس هرگونه نور اضافی به سطح شیشه قیدکپی که میتواند کیفیت نوردهی پلیت را تحت تأثیر قرار دهد.
سؤال ۴: دمای رنگ مناسب کابین تطابق رنگ چند درجه است؟
۵۰۰۰ درجه کلوین با ایندکس رنگ ۹۰ و شدت نور ۱۹۴۰ لوکس در سطح میز، مطابق با استاندارد ISO 3664.
سؤال ۵: آیا در چاپخانههای دیجیتال امروزی به اتاق تاریک نیاز است؟
خیر، با گسترش ليتوگرافی دیجیتال و حذف کامل ليتوگرافی سنتی، نیازی به اتاق تاریک نیست. فقط بعضی تجهیزات CTP که نیاز به نور ایمن (زرد) دارند، باید شرایط نوری خاصی داشته باشند.
سؤال ۶: چرا بهتر است دستگاه خمکن و پانچ پلیت رول در پیش از چاپ باشد؟
زیرا در سالن چاپ به دلیل تردد دائمی پالتهای بار با جک و لیفتراک، این دستگاهها احتمال صدمه دیدن بالایی دارند.
سؤال ۷: چرا نصب UPS در اتاق شبکه ضروری است؟
فايل سرورها، هابهای شبکه و تجهیزات آرشیو اطلاعات حساسترین بخشهای دیجیتال چاپخانه هستند. قطعی ناگهانی برق میتواند باعث از دست رفتن فایلهای سفارش و آسیب به هارد دیسکها شود.
سؤال ۸: ارتفاع نصب لامپ زرد پشت قیدکپی چقدر باید باشد؟
تقریباً ۹۰ سانتیمتری در سطح شیشه قیدکپی، تا اپراتور بتواند به راحتي سطح پلیت و شیشه هنگام تخلیه هوا و قبل از شروع نوردهی را کنترل کند.



